X
تبلیغات

"راهنمای تدریس علوم پایه دوم ابتدایی"

فیروز شیردل یکشنبه 28 آذر 1389 @ 01:36 ب.ظ چاپ

فصل اول: گل، میوه و دانه

در این درس دانش آموزان با انجام فعالیت هایی با گوناگونی دانه ها، کار گل،میوه و دانه آشنا می شوند وچگونگی رویش گیاه از دانه را مشاهده می کنند .

آنچه دانش آموزان در مورد گل،میوه ودانه می دانند :

سال اول : - ریشه، ساقه و برگ از اجزای مهم گیاه اند . آب از ریشه وارد گیاه می شود. ساقه را به برگ ها می رساند و میوه دانه را نگه می دارد.

- بعضی ساقه ها و بعضی ریشه ها خوراکی هستند.

- انسان از گیاه استفاده های زیادی میکند.

هدف ها : انتظار می رود در فرایند آموزش این درس هر دانش آموز به هدف های زیر برسد.

انتظارات ومهارت ها :

1. بامشاهده گیاهان گل دار و نحوی تشکیل میوه نتیجه میگرد که گل به میوه تبدیل میشود.

2. دانه ها را از نظر رنگ وشکل و اندازه با یکدیگر مقایسه نماید و تفاوت ها و شباهت های آن ها را بیان کند.

3. به کمک نقاشی مراحل مختلف رشد دانه از خاک را نشان دهد.

نگرش ها :

1. به مشاهده ی دقیق علاقه مند شود.

2. به کاشت ،حفظ ونگهداری گیاهان علاقه نشان دهد.

3. نسبت به کار گروهی علاقه مند شود.

 

دانستنی ها  برای معلم

ساختمان گل : در یک گل کامل از خارج به داخل کاسبرگ ها، گلبرگ ها،پرچم ها و مادگی قرار گرفته اند .گل ها در گیاهان مختلف اشکال متفاوتی دارند ودر گونه های مختلف گیاهان تفاوت بسیار در ساختمان گل مشاهده می شود. بعضی از گل ها ناقص اند زیرا یک و یا دوقسمت از اجزای گل را ندارند مثلا برخی از گل ها بدون گلبرگ اند عده ای پرچم ندارند و پاره ای نیز فاقد مادگی اند.  

در انواعی از گل ها، کاسبرگ ها ویا گلبرگ ها جدا از هم ودر دیگر متصل به هم و یک پارچه اند. گونه هایی از گیاهان گل هایی با پرچم پیوسته و گونه هایی دیگر گل هایی با پرچم های جدا از هم دارند. در بعضی از گل ها اجزای ساختمانی نسبت به محور گل قرینه اند، در این صورت گل را منظم گوییم در برخی دیگر گل ها اجزای ساختمانی مساوی هم نیستندولی  نسبت به صفحه ای که از دمگل میگذردقرینه اند  چنین گل هایی را نا منظم گوییم  گونه هایی از گیاهان نیز گل های کوچکی به نام گلچه دارند که به دور هم جمع می شوند و در ظاهر مانند یک گل به نظر می رسند. (آفتاب گردان)

بعضی از گل ها کوچک و سبز رنگ اند و توجه شما را جلب نمی کنند مثلا علف هایی که در باغچه میرویند چنین گل هایی دارند.درختانی نیز مانند سپیدار،تبریزی ،بلوط،فندق،وگردو گل هایی دارند که سبز رنگ و کوچک اند و اجتماعی از آن ها به صورت سنبله در می آید.

گل ها به هر شکل و وضعی که باشند ،پرچم ها و مادگی در آنها اندام اصلی به شمار می آیند.

هر پرچم ،شامل دو بخش است: میله وبساک مادگی از سه بخش تشکیل شده است: تخمدان،خامه و کلاله.

یک بساک وقتی که به طور کامل رشد کند معمولا دارای دو کیسه گرده میشود که دانه های گرده در آنها به وجود می آیند.پس از تشکیل دانه های گرده دیواره ی کیسه های بساک در گیاهان مختلف به طرق متفاوتی باز می شود و دانه های گرده آزاد می شوند.در داخل تخمدان هم اجسام بیضی شکلی به نام تخمک وجود دارند.هر تخمک به وسیله پایه ای به دیواره ی داخلی تخمدان می چسبد. تعداد تخمک های درون تخمدان ممکن است از یک یا چندین هزار عدد باشد. درون هر تخمک را بافتی که سلول های آن سرشار از مواد غذایی هستند پرمیکند.

از گل تا دانه : پس از انکه رشد اندام های گل به پایان رسید،در اثر فرایندی که طی مراحلی چند صورت می گیرد، تخمدان گل به میوه وتخمک های درون آن به دانه تبدیل می شوند. این مراحل عبارتند از گرده افشانی،رشد لوله گرده ولقاح.

لقاح:  وقتی که لوله ی گرده به تخمدان رسید وارد تخمک میشود،   می ترکد وهسته های نر را آزاد می کند یکی از هسته های نر با هسته های سلول جنسی ماده ی تخمزا ترکیب می شود.نتیجه ی این ترکیب پیدایش تخمی به نام تخم اصلی است. هسنه ی نر دیگر هم در همین هنگام با دو هسته ای که در مرکز کیسه ی جنینی قرار دارند ترکیب می شود و تخم دیگری را موسوم به تخم ضمیمه پدید می آورد.

تشکیل دانه: پس از  انجام عمل لقاح،تخم اصلی در داخل تخمک شروع به تقسیم می کند وطولی نمی کشد که بر اثر تقسیمات پیاپی آن،جنین یا گیاهک دانه تشکیل می شود. در نتیجه ی تقسیمات پیاپی تخم ضمیمه نیز بافتی سرشار از مواد غذایی حاصل می شود که فضای اطراف گیاهک را پر می کند وبدین ترتیب تخمک تبدیل به دانه می گردد. پوستی که دانه را فرا میگیرد در واقع همان پوسته ای است که تخمک را پوشانده بوده است.

دو دانه  یکی تک لپه ای و دیگری دو لپه ای انتخاب کنید. مثلا یکی دانه ی لوبیا ودیگری دانه ذرت.دانه ی لوبیا دو قسمتی است.هر یک از این دو قسمت به نام لپه موسوم است. به همین سبب دانه ی لوبیا و دانه هایی نظیر آن را دو لپه ای گویند. اما دانه ی ذرت،گندم ویا برنج فقط یک قسمت دارد،از این رو به چنین دانه هایی تک لپه ای گفته می شود.بطور کلی دانه هایی را که در مزرعه،باغ و باغچه ی منزل می کاریم یا دو لپه ای هستند ویا تک لپه ای.گیاهان گلدار را از روی همین خصوصیت به دو گروه بزرگ دو لپه ای ها و تک لپه ای هاتقسیم می کنند.

تشکیل میوه: از آنجا که دانه عضو حساسی از گیاه است وباید بقای نسل آن را تامین کند،معمولا گیاه پوشش سخت ومحکمی دور آن تشکیل می دهد تا دانه از ضربات و  صدمات احتمالی که به آن واردمی آید آسیب نبیند.تشکیل میوه به این ترتیب است که وقتی تخمک در داخل تخمدان تبدیل به دانه می شود  تخمدان نیز رشد می کند وتبدیل به میوه می شودبه همین سبب در گیاهان گلدار،میوه دانه را فرا گرفته است. همه میوه ها مانند انگور و هلو آبدار وخوراکی نیستند،زیرا در جدار تخمدان بعضی از گیاهان آب و موادخوراکی ذخیره نمی شود مثلا میوه فندق خشک و غیر خوراکی است و همان قسمت سختی است که پس از شکستن، دانه را از درون آن بیرون می آوریم. همچنین میوه گندم به صورت پوست نازکی که روی دانه ی گندم چسبنده است و پس از آسیاب کردن گندم ،آن را به نام سبوس از آرد گندم جدا می کنیم. ضمنا باید توجه داشت که ممکن است غیر از جدار تخمدان، در قسمتهای دیگری از گل نیزآب ومواد خوراکی ذخیره شود و ما آنها را به نام میوه مصرف می کنیم .ولی چنین میوه هایی از نظر یک زیست شناس،میوه حقیقی به شمار نمی آیند،زیرا از نمو جدار تخمدان حاصل نشده اند.مثلا آنچه را که به نام میوه ی توت فرنگی ویا انجیر می خوریم در واقع نهنج گل است  که متورم و خوراکی شده است. بنابراین میوه ی کاذب محسوب می شود.

رویش دانه: گیاهک دانه در حالت عادی زندگی نهفته دارد. به طور طبیعی این نوع زندگی در طول ماه های سرد زمستان طی می شود اما وقتی بهار فرا می رسد،ممکن است شرایط برای رویش آماده شود. دانه برای رویش احتیاج به خاک مناسب،رطوبت و دمای مطلوب دارد.      

منبع کتاب معلم علوم تجربی پایه دوم ابتدایی

 

فصل دوم:  محل زندگی جانوران و گیاهان

درس در یک نگاه :

 در این درس دانش آموزان با مناطق مختلفی که جانوران در آن زندگی می کنند،محیط های آبی،جنگلی،روستایی و شهری آشنا می شوندو می آموزند که هر محیط ،گیاهان و جانوران مخصوص به خود را دارد. هم چنین سعی می شود نسبت به سالم نگه داشتن محیط زیست نگرش مثبتی در آن ها تقویت گردد.

آنچه دانش آموزان در مورد محل زندگی جانوران و گیاهان می دانند:

سال اول: بعضی از جانوران لانه می سازند. بعضی از جانوران مهاجرت می کنند.

هدف ها : انتظار می رود در فرایند آموزش این درس هر دانش آموز به هدف های زیر برسد:

دانستنی ها و مهارت ها :

1- با جمع آوری اطلاعات بتواندجانوران را از محل زندگی آنها طبقه بندی کند.

2- بعضی از جانوران وگیاهان که در جنگل،آب و بیابان زندگی می کنند را نام ببرد

3. با جمع آوری اطلاعات بعضی از ویژگی های جانورانی که در جنگل،آب،بیابان و شهر و روستا را شرح دهد.

نگرش ها:

1- به حفظ محیط زیست انسان،جانوران وگیاهان علاقه مند شود.

دانستنی ها برای معلم

جنگل:در هر جایی که دما در تابستان از 10 درجه ی سانتی گراد بالاتر برود و میزان بارندگی سالانه بیش تر از 200 میلی متر باشد،جنگل پدید می آید.جنگل محدوده ی وسیعی از خشکی است که عمدتا از درختان ودرختچه و بوته پوشیده شده است. برخی از جنگل ها ،مانند جنگل های بزرگ آمازون،از هزاران سال پیش وجود داشته اند نواحی گسترده ای از جنگل در نتیجه فعالیت های انسان از بین رفته است،اما هنوز 20 درصد از سطح خشکی روی زمین از جنگل،اعم از طبیعی ومصنوعی پوشیده شده است.

در جنگل های بارانی گرمیسیری تعداد انواع درختان بسیار زیاد است و در تمام طول سال دما بالا وهوا مرطوب است.جنگل های برگ ریز پاییزی در نواحی معتدل دیده می شوند که این نوع جنگل های سوزنی برگ در نواحی مرتفع  دامنه ی کوهستانی و شمال کره ی زمین دیده می شود که نوع اصلی درختان این جنگل مخروط دارانی مانند کاج است.

حیات در جنگل : جنگل پناه گاه جانوران زیادی است و غذای آن ها را تامی نمی کند. برگها،گلها،میوه ها ،دانه ها و میوه های مغزدار،غذای حشره ها،پرنده ها و پستانداران کوچک مانند سنجاب هستند و این جانوران خود غذای پرندگان و پستانداران بزرگ ترند. خاک مرطوبجنگل مجموعه ی خاصی از جانورانرا در خود دارد،کرم ها، صد پاها،سوسک ها،مورچه هاو بسیاری از حشره ها در خاک جنگل زندگی میکنند.لایه های متفاوت جنگل گروه های خاصی از جانوران را در خود جای می دهند پرندگان ،سنجاب ها و میمونها و موشها و خر گوش ها و برخی از کیسه داران بر روی شاخه ها و مورچه خوران و خرس ها از برگ درختان و نیز جانورانی مانند خفاشها،سارها،دارکوبه وطوطی که در حفره های جنگل لانه می سازند و شکار گران بزرگی مانند ببرها،یوز پلنگ ها و گرگ ها و مارها در میان برگ ها به انتظار طعمه می نشینند ومورچه ها در همه ی سطوح جنگل زندگی می کنند.

زندگی در آب:

رودخانه محل مناسبی برای زندگی گیاهان وجانوران است.برخی از این ها در بستر رودخانه زندگی می کنند وبرخی دیگر در آب های آزاد میان گیاهانی که در آب ها ی کم عمق نزدیک حاشیه رودخانه می رویند.گیاهان مرده و پس مانده های جانوران از خشکی به رودخانه شسته می شود و باد،برگ ودانه های گیاهان را به داخل آب می برد.این مواد در حال پوسیدن،غذای گیاهان میکروسکوپی،کرم ها،حلزون آبی،میگوها وصدف ها را تامین می کنند وخود این جانوران طعمه ی ماهی ها،خرچنگ های دراز وماهی ها می شوندکه آنها نیز خود شکار سمور آبی و تمساح می شوند.

سنجاقک ها وحلزون ها تخم هایشان را به گیاهان زیر آب می چسبانند وماهی آزاد وقزل آلا تخم های خود را درداخل سنگریزه ها مخفی می کنند.

قورباغه ها در آب جفت گیری و تخم گذاری می کنندنوزاد آنها به شکل ماهی از آب بیرون می آید وبه تدریج تغییر شکل میدهد.

برکه: پهنه ای کوچک وکم عمق از آب است.اغلب برکه ها به طور طبیعی در گودال ها و خندق ها پدید می آیند.برکه جانوران را برای خوردن آب به خود جلب می کنند.پرندگان نیز برای ماهی گیری به برکه می روند.

حیات در سطح برکه: حشره های ریز مانند پشه وسوسک از لارو وحشرات دیگر ویا گیاهان وجانوران میکروسکوپی تغذیه می کنند.ماهی ها طعمه ی سگ های آبی وحشرات طعمه ی قورباغه ها می شوند.

حیات در میان گیاهان: اردک های شناور در آب از علف های زیر آب که ریشه در گل دارند تغذیه می کنند.ماهی های کوچک با رفتن در میان علف ها خود را از چشم حواصیل،لاک پشت ها وماهی های بزرگتر پنهان می کنند.

حیات در عمق برکه:تعداد زیادی از  جانوران در گل زندگی می کنند.خرچنگ های آب شیرین،سمندر های آبی،ماهی ها،میگو ها وصدف ها وبسیاری دیگر.

بیابان: به گفته ی جغرافیدانان بیابان منطقه ای است که باران سالانه ی آن به طور متوسط از 250 میلیمتر کمتر باشد.

ریزش باران در بیابان ها و مناطق نیمه بیابانی بسیار غیر قابل پیش بینی است در یک محل ممکن است یکسال شاهد طوفان وسیل شدید باشیم وسالهای متمادی دیگر نبارد.گیاهان بیابانی مانند کاکتوس با ذخیره کردن رطوبت در ساقه در برابر کمبود آب وهوای خشک دوام می آورند.این گیاهان به جای برگ،تیغ های کوچک دارند ودر نتیجه رطوبت خود را در هوای خشک از دست نمی دهند.بعد از هر باران وسیل،ممکن است بیابان پوشیده از گل شود.دانه ها سالها در انتظار باران در دل خاک می مانند و پس از بارش باران گیاهان به سرعت می رویند وسپس پژمرده می شوند.

جانوران وحشرات بیابان با خوابیدن در گرمای روز وجست وجوی غذا در شب زنده می مانند.اغلب آنها زیر زمین زندگی می کنند که سرما وگرما بدان راهی ندارد.برخی تابستان خواب اند یعنی در طول داغ ترین ایام سال در خواب به سر می برند.جانورانی نظیر موش کانگارو بدون آب و یا با مقدار کمی در آب زنده می مانند.وزغ صحرایی در بدن خود آب ذخیره می کند وخزندگان برای مقابله با گرما وسرما دما ی بدن خود را تغییر می دهندو شتر در کوهان خود چربی و نه آب ذخیره می کند.

زیستگاه های میکروسکوپی: علاوه بر جنگل،بیابان وآب،زیستگاه دیگری نیز وجود دارد که در آن موجودات زنده زندگی می کنند.عبارت زیستگاه میکروسکوپی گاهی برای توصیف زیستگاهی که بلافاصله در محیط اطراف هر موجود زنده قرار دارد،به کار می رود.مثلا زیستگاه کرم سوسک،درخت زار است اما زیستگاه میکروسکوپی آن ،چوبی است که بلافاصله در زیر پوست درختان قدیمی قرار دارد.

سوم : پوشش بدن جانوران

 

درس در  یک نگاه :

دانش آموزان با انواع پوشش بدن جانوران اشنا می شوند و می آموزندکه پوست نقش مهمی در حفاظت از بدن جانوران دارد ونیز انسان برای حفظ خد از پوشش های مختلف استفاده می کند.

 

آنچه دانش آموزان در مورد پوشش بدن جانوران می دانند:

سال اول: انسان از پوشش بدن برخی از جانوران،لباس و  وسایل گوناگون تهیه می کند.

 

هدف ها:  انتظار می رود در فرایند آموزش این درس ،هر دانش آموز به هدف های زیر برسد:

 

دانستنی ها و مهارت ها:

1- با مشاهده ی جانوران مختلف با انواع پوست آنها آشنا شود و مثال بزند.

2- با جمع آوری اطلاعات از محیط اطراف فایده های پوشش جانوران را با ذکر مثال شرح دهید.

 

نگرش ها :

1- نسبت به جانوران و مشاهده ی پوشش آن ها وجمع آوری اطلاعات مرتبط با آن، علاقه مند و کنجکاو شود.

 

دانستنی ها برای معلم

پر ، تقریباً همه ی قسمت بدن پرنده را می پوشاند معمولاً فقط نوک ، چشم ها ، ساق و کف پاهای پرنده بدون پر می ماند . پر به پرنده ها شکل و رنگ می دهد . اما پر دو فایده‌ی مهم دیگر نیز دارد :

اول این که پرها لایه های ضد آب و عایق بسیار خوبی هستند . پرندگان خون گرمند و نیاز دارند که گرما را در بدن خود نگه دارند . پوشش پرها ، به خصوص کرک ها بدن را گرم نگه می دارد . پرندگان آبزی مانند اردک و قو ، پرهای خود را به کمک غده هایی که زیر بدنشان قرار دارد ، همواره چرب نگه می دارند ، در غیر این صورت پوست آن ها خیس می شود و در آب های سرد ممکن است بمیرند .

دوم این که بال پرندگان به آن امکان پرواز می دهد . پر برای استتار یا آشکار ساختن پرنده نیز به کار می رود . تقریباً به همان شیوه که پوست بدن انسان مو و ناخن می سازد . پوست پرنده هم پر می سازد که جنس آن از نوعی پروتئین سبک و سخت به نام کراتین است . هنگامی که پرها کامل می شوند سلول های آن ها می میرند . از این رو پر هیچ حس ندارد .

اکثر ماهی ها پولک دارند ، بعضی ماهی ها مانند کوسه ماهی ها پولک مشخص ندارند . پولک ها از جنس استخوان هستند . خزنده ها هم پولک دارند اما این پولک ها بر خلاف پولک ماهی ها مرطوب و لغزنده نیست .

روی بدن تقریباً همه‌ی پستانداران مو دیده می شود ، پشم و کرک هم نوعی مو هست که به دلیل ویژگی های ظاهری آن اصطلاحاً پشم نامیده می شود .

بدون مو ثابت نگه داشتن دمای بدن پستانداران مشکل است . رنگ و طرح موها اغلب در استتار جانور اهمیت دارد .

بدن جانوران بی مهره کاملاً نرم یا بی حفاظ نیست . برخی از آن ها یک پوسته ی سخت بیرونی دارند . این پوسته به صورت زره عمل می کند . زره برخی از بی مهرگان مانند خرچنگ ، عقرب و حشرات ، بند بند است . زره بقیه بی مهرگان مانند حلزون ها و صدف‌ها ، نسبتاً سخت و از جنس آهک است . بسیاری از بی مهره ها ، در آب زندگی می کنند و شناوری در آب سبب می شود که وزن آن ها کاهش یابد تا بتوانند وزن پوسته خود را تحمل کند . در خشکی ، جانوران بزرگ نمی توانند وزن پوسته ای را که برای محافظت از خود به آن نیاز دارند ، تحمل کنند ( مانند لاک پشت).

بسیاری از نرم تنان صدف های ضخیم و سنگین دارند اما در داخل صدف بدن نرمی وجود دارد . لاک پشت ساکن خشکی هم پوششی سخت و استخوانی دارد . معمولاً نوع پوشش هم به ساختمان بدن و نوع جانور  و هم به محیط زندگی آن جانور بستگی دارد

فصل چهارم : ماده چیست؟(1)

 

 

درس در یک نگاه :

دانش آموزان ضمن انجام چند فعالیت ، بامفهوم ماده و حالت های مختلف آن (جامد ، گاز ، مایع) آشنا می شوند.

 

آنچه دانش آموزان در مورد ماده می دانند:

سال اول : با مشاهده ی محیط اطراف اطلاعاتی در مورد آنچه در اطرافشان وجود دارد را جمع آوری کرده اند.

هدف ها : انتظار می رود در فرایند آموزش این درس ، دانش آموز به هدف های زیر برسد:

 

دانستنی ها و مهارت ها :

 

1- با مشاهده محیط اطراف مواد را در سه دسته ی جامد،مایع،گاز طبقه بندی کند.

2- مفهوم ماده را با ذکر مثال شرح دهد.

3- ویژگی حالت های مختلف ماده را با ذکر مثال توضیح دهد.

 

نگرش ها :

1- در مشاهده محیط اطراف دقیق و کنجکاو شود ودر کار گروهی نوبت را رعایت کند

 

 

درس پنجم: ماده چیست؟(2)

درس دریک نگاه:

دانش آموزان ضمن انجام فعالیت ها می آموزند که همه یی مواد جا می گیرند یعنی حجم دارند،حجم مواد را مقایسه مکنند ، با واژه ی جرم و مفهوم آن آشنا می شوند و با ساخت یک ترازوی ساده،جرم مواد را مقایسه می نمایند.

 

آنچه دانش آموزان در مورد ماده می دانند :

 سال اول: با استفاده از حواس،ویژگی های مواد را مشاهده کرده اند.

سال دوم : مواد را به سه طبقه ی مختلف،یعنی جامد،مایع و گاز ،دسته بندی کرده اند.

هدف ها : انتظار می رود در فرایند آموزش این درس،دانش آموزان به هدف های زیر برسد:

 

دانستنی ها و مهارت ها:

1-     با انجام فعالیت،مواد را از نظر حجم طبقه بندی کند.

2-     با انجام فعالیت، مواد را از نظر جرم طبقه بندی نماید.

3-     در ارتباط با واژههای جرم وحجم داستان خلق کند.

 

نگرش ها :

1-     نسبت به مشاهده مواد در محیط اطراف علاقه مند و کنجکاو شود.

2-     به نظر دیگران توجه نماید.

 

 

 

 

دانستنی ها برای معلم

جرم و وزن : جرم یک جسم مقدار ماده تشکیل دهنده یک جسم است . یکی از واحدهای جرم کیلوگرم است . ما در زندگی روزمره معمولاً از واحد کیلوگرم برای بیان مقدار موادی که می خریم یا می فروشیم استفاده می کنیم . اما اکثراً به جای کلمه جرم از کلمه وزن استفاده می کنیم . مثلاً می گوییم وزن ما 60 کیلوگرم است ، در حالی که درست آن است بگوییم « جرم » ما 60 کیلوگرم است . زیرا وزن یک ماده ، نیروی جاذبه‌ای است که زمین به آن وارد می کند . وزن و جرم با هم در ارتباط اند ، هر چه جرم جسمی بیشتر باشد نیروی وزن آن هم بیشتر است . وزن ما به محلی که در آن قرار گرفته‌ایم بستگی دارد . مثلاً در قسمت استوای زمین وزن یک جسم کمی کمتر از وزن آن در قطب است . و همچنین با دور شدن از سطح زمین وزن یک جسم کم می شود . اگر یک فضانورد به فضاهای دور دست سفر کند ، ممکن است به جایی برسد که دیگر تقریباً بر او هیچ جاذبه ای وارد نشود ، یعنی در حالت بی وزنی قرار گیرد اما روشن است ، که فضانورد همچنان جرم دارد و ذرات سازنده آن کم یا زیاد نشده اند ، ثابت می ماند ولی وزن آن می تواند تغییر کند .

 

ماده و حالت های آن :

دانشمنندان هر آنچه را که جهان هستی از آن ساخته شده باشد ماده می نامند . ماده سه حالت دارد : جامد ، مایع و گاز . بدن ما مخلوطی از این سه حالت ماده است . دندان و استخوان ها جامد ، قسمت بیشتر خون مایع و هوای درون ریه گاز است . جامدها نظیر آجر شکل ثابتی دارند . اگر آن ها را از جایی به جای دیگر منتقل کنید ، شکل آن ها تغییر نمی کند اگر چه ممکن است در نتیجه افتادن به زمین بشکنند . مایع ها شکل ثابت ندارند و به شکل ظرفی که در آن ریخته شده اند ، در می آیند هرگاه مایعی درون ظرف نباشد ، به اطراف جاری می شود . گازها از این هم آسان تر پخش می شوند .

بوی گازی که از اجاق آشپزخانه نشت می کند و به سرعت در همه جا حس می شود ، دلیلی بر انتشار گازها در محیط است . گاز را می توان در فضای بسیار کوچکی متراکم کرد . وقتی هوا را با تلمبه وارد لاستیک دوچرخه خود می کنید ، در حقیقت آن را متراکم می کنید . اما مواد جامد و مایع تراکم پذیر نیستند . مایعات هم تراکم پذیر نیستند یعنی نمی توان آن را فشرده کرد به طوری که جای کمتری بگیرند اغلب اجسام اطراف ما به یک حالت وجود دارند ، مثلاً چوب جامد ، سرکه مایع ، هوا گاز است اما آب را می توان در هر سه حالت مشاهده کرد . یخ ، جامد ، آن چه از شیر آب می ریزد مایع و آن چه از لوله کتری آب جوش خارجی می شود بخار یا گاز است . مواد جامد را می توان ذوب کرد .و به مایع تبدیل کرد ، مواد مایع با تبخیر شدن به گاز تبدیل می شوند .

رفتار ماده ، تابع چگونگی آرایش و نیز تابع نوع اتم های موجود در آن است . مثلاً الماس یکی از سخت ترین مواد و گرافیت ( مغز مداد ) یکی از نرم ترین آن هاست ، و هر دو از کربن ساخته شده اند . اما آرایش مولکولی آن ها متفاوت است .

مولکول های جسم جامد به هم چسبیده اندو به سختی قادر به حرکت اند . در بعضی از جامدها که بلور نامیده می شوند . اتم ها به طور منظم کنار هم آرایش یافته اند ، مانند بلور نمک طعام در الماس و در بعضی دیگر از جامدها مانند شیشه و پلاستیک ها اتم ها به طور منظم آرایش نیافته اند . این گونه اجسام را جامدهای بی شکل می‌گویند . دو گروه گازها و مایعات قابلیت جاری شدن دارند به همین دلیل این دو گروه را در هم ادغام می کنند و با عنوان شاره ها یا سیالات از آن ها نام می برند . بعضی از مواد جامد ، طی سالیان دراز آهسته آهسته به جریان می افتند . شیشه و بسیاری از پلاستیک ها از این نوع اند .

 

 

 

دانستنی ها برای معلم

کلمه ی « ماده » در علوم فیزیکی به تمام چیزهایی گفته می شود که جرم دارد و فضا اشغال می کند . مواد عموماً به سه حالت جامد ، مابع و گاز هستند و از ذره های کوچکی به نام مولکول تشکیل شده اند . هر مولکول از به هم پیوستن دو یا چند اتم تکیل شده است . در جامدات مولکول های مواد بسیار نزدیک به یک دیگر قرار دارند . حرکت مولکول ها در مواد جامد به صورت حرکت لرزشی یا جنبشی در جای خود است و حرکت جابه جایی ندارد ؛ بنابراین مواد جامد دارای شکل ثابتی هستند .

مولکول های موجود در مواد مایع از یک دیگر فاصله ی بیشتری دارند . این مولکول ها بر روی یکدیگر می لغزند و لرزش و حرکت آن ها نسبت به جامدها بیشتر است ، به همین دلیل ، مواد مایع به شکل ظرفی که در آن قرار می گیرند در می آیند ، ولی در حجم مواد مایع ثابت است ؛ یعنی قسمتی از ظرف را که هم حجم خودشان است ، اشغال می کنند . فاصله‌ی مولکول ها در گازها بسیار زیاد است و این مولکول ها مدام در حرکت و جابه‌جایی هستند و تمام حجم ظرفی را که در آن قرار می گیرند ، اشغال می نمایند ؛ بنابراین ، گازها به عکس مایعات و جامدات ، دارای حجم ثابتی نیستند و حجم آن ها در شرایط متفاوت ( دما و فشار ) تغییر می کند .

توجه : بعضی چیزها مثل صدا ، نور ، گرما و ... که در اطراف خود از طریق حواسمان به وجود آن ها پی می بریم ماده نیستند ؛ چون نه جرم دارند و نه فضایی را اشغال می کنند . لازم نیست این موارد را برای بچه ها توضیح دهید . البته اگر دانش آموزی در این باره سوالی پرسید ، می توانید تا حدی او را راهنمایی کنید و بگویید چیزی ماده است که جایی را اشغال کند و چیز دیگری نتواند در آن زمان آنجا را پر کند

 

 

درس ششم : نیرو

 

درس در یک نگاه :

در این درس دانش آموزان با انجام فعالیت های مختلف با مفهوم "نیرو" آشنا می شوند و پی می برند که برای انجام کار ها،نیرو لازم است ، مثلا وقتی جسمی کشیده می شود یا هل داده می شود، به آن نیرو وارد می گردد.نیرودر جهت های مختلف می تواند به جسم اثر کند. هم چنین ،دانش آموزان با نیروی کشش زمین آشنا می شوند.

 

آنچه دانش آموزان در مورد نیرو می دانند:

سال اول: دانش آموزان با مفهوم حرکت آشنا شده اند و می توانند اجسام ساکن و متحرک را شناسایی کنند.

سال دوم : با مفهوم جرم آشنا شده اند ومی توانند اجسام را از نظر جرم مقایسه نمایند.

هدفها: انتظار می رود در فرایند آموزش این درس هر دانش آموز به هدف های زیر برسد.

 

دانستنی ها و مهارت ها

1-     با حرکت دادن اجسام در جهت های مختلف اثر نیرو را بر اجسام مختلف مشاهده کند ونیز پی ببرد که برای حرکت دادن اجسام نیرو لازم است.

2-     با مشاهده کارهای روزانه وانواع بازی ها،نیروها را به دو گروه طبقه بندی کندوبرای آنها نمونه مثال بزند.

3-     با رها کردن چیز های مختلف و مشاهده سقوط آن ها به نیروی کشش زمین پی ببرد.

4-     با انجام آزمایش عملا مشاهده کند که زمین بر اجسام نیرو وارد می کند. هم چنین نیروی کشش زمین را بر اجسام مختلف مقایسه کند.

 

 

نگرش ها :

1-     در کارهای گروهی برای تهیه وسایل لازم در هر آزمایش و نظافت محل کار پس از انجام فعالیت،احساس مسولیت کند.

2-     در کار های گروهی به صحبت های دیگران به خوبی گوش دهد.

 

 

دانستنی ها برای معلم

       نیرو را معمولاً عامل کشش یا رانش تعریف می کنند . برای حرکت دادن یک جسم ساکن نیرو لازم است . اگر یک توپ فوتبال را روی زمین بگذاریم ، بدون حرکت در آن جا خواهد ماند و تا نیرویی بر آن تاثیر نگذارد ، جا به جا نخواهد شد . این نیرو ممکن است وزش باد ، ضربه زدن با پا یا برداشتن آن باشد . نیرو در هر یک از موارد فوق موجب حرکت توپ می شود . نیرو ممکن است حرکت جسم را آهسته تر کند یا آن را متوقف نماید . یک توپ هنگام برخورد با پای فوتبالیست ممکن است ، تغییر جهت دهد یا متوقف شود . ما می توانیم نیرو را عاملی برای تغییر سرعت بدانیم . در انجام بیشتر کارها ، نیرو به کار می رود ؛ در کارهایی مانند رانندگی کردن ، قدم زدن ، نوشتن ، صحبت کردن و ... هم نیرو به کار می رود ؛ مثلاً ما با صحبت کردن به توده ای از هوای اطراف خود نیرو وارد می کنیم و آن را جا به جا می کنیم . در نوشتن به مداد نیرو وارد می نمائیم و آن را حرکت می دهیم و در انواع ورزش ها ماندن قایق سواری، کودهنوردی ، شنا ، والیبال و ... نیرو به کار می رود . نیرو معمولاً به صورت کشش و یا رانش است .

نیوتون ، فیزیکدان انگلیسی ، قوانین مربوط به حرکت و نیروها را ارائه داد و به وجود نیروی جاذبه یا گرانش بین دو جسم پی برد .

نیروی جاذبه ( گرانش ) بین دو جسم بستگی به جرم دو جسم و فاصله ی بین آن ها دارد ؛ هر چه جرم دو جسم بیشتر و فاصله ی بین آن ها کم تر باشد ، این نیرو بیش تر خواهد بود. نیروی جاذبه ی بین دو جسم کوچک مانند دو قطعه سنگ نامحسوس است . اگر یکی از این دو جسم ، مانند کره ی زمین ، جرم زیادی داشته باشد ، آن وقت نیروی جاذبه جسم کوچک محسوس خواهد بود .

نیروی گرانش یا جاذبه ی زمین ، همه چیز را به سوی زمین می کشد . نیروی کشش زمین باعث افتادن سیب از درخت یا غلتیدن سنگی از بالای کوه یا ریختن آب از لیوان می‌شود. به نیروی کشش که  زمین به یک جسم وارد می کند ، وزن می گویند . هر چه جرم جسمی بیش تر باشد ، وزن آن بیشتر خواهد شد . وزن یک جسم بستگی به فاصله ی جسم تا مرکز زمین دارد . هر چه از زمین دور شویم جاذبه زمین کم تر شده و در نتیجه ، وزن جسم نیز کم تر می شوئد تا جایی که در فضاها دور دست تقریباً به صفر می رسد . جاذبه کره ی ماه یک ششم جاذبه ی کره زمین است . وزن فضانوردان در ماه یک ششم وزن آن ها در زمین است ولی جرم آن ها در زمین و ماه یکسان است .

جرم یک جسم را معمولاً با ترازوی دو کفه ای و وزن آن را با نیرو سنج اندازه می گیرند. واحد وزن نیوتون نام دارد . در سطح زمین به طور متوسط از نظر عددی وزن یک جسم برحسب نیوتون تقریباً ده برابر جرم آن جسم بر حسب کیلوگرم است . به این ترتیب وزن یک سنگ ترازوی صد گرمی برابر یک نیوتون است .

 

 

درس هفتم: نور

درس در یک نگاه :

در این درس،دانش آموزان با انجام فعالیت های مختلف پی می برند که برای دیدن اجسام نور لازم است وبا مفهوم واژه ی چشمه نور، استفاده های نور و چگونگی تشکیل سایه آشنا می شوند.

 

آنچه دانش آموزان درمورد نور می دانند:

سال اوٌل: دانش آموزان با مشاهده محیط اطراف خود،اجسامیرا که نور و گرما دارند شناسایی کرده اند.

 

هدف ها : انتظار می رود در فرایند آموزش این درس،دانش آموزان به هدف های زیر برسند.

 

دانستنی ها و مهارتها :

1.با انجام فعالیت های مختلف،مشاهده و نتیجه گیری کند که برای دیدن همه چیز ها نور لازم است.

2. وسایل لازم برای انجام فعالیت را بسازد.

3. با مشاهده محیط اطراف چشمه های نور راشناساییکند.

4.بادقٌت در محیط اطراف با موارد استفاده از چشمه هالی نور در زندگی آشنا شود

5. با استفاده از ابزار مناسب،سایه های متفاوت بسازد و نتیجه گیری کند که،شکل سایه به جهت تابش نور از منبع بستگی دارد.

 

نگرش ها :

1. روحیه صرفه جویی در استفاده از چشمه های نور و برق در وی پرورش یابد .

2. هنگام عبور از تاریکی به نکات ایمنی توجه کند.

3. در کارهای گروهی ضوابط کار گروهی را رعایت نماید.

 

 نور : صورتی از انرژی است. بسیاری از شواهد نشان می دهد که نور عموما به صورت خط مستقیم سیر می کند. این واقعیت که کسی نمی تواند از مقابل یک جسم کدر طرف دیگر آن را ببیند مثالی آشکار از این شواهد است سایه ای که به وسیله ی خورشید در پشت جسم کدر تشکیل می شود ،محیط مشخص و واضحی داردکه به وسیله منبع نوری بزرگ،اما بسیار دور پدید آمده است. البته،منبع نور کوچک ولی نزدیک به جسم کدر نیز،سایه های مشخصی را در پشت جسم تشکیل می دهداین امر نشان دهنده آن است که نور به صورت خط مستقیم سیر می کند،زیرا اگر نور از مسیر راست منحرف می شد سایه ی جسم مرز مشخصی نداشت. اگر چشمه ی نور گسترده باشد، یعنی نقطه ای نباشد،در اطراف سایه ی جسم کدر یک فضای نیمه تاریک و روشن ایجاد می کندکه به آن نیم سایه می گویند.

 

چشم نور : هر جسمی که نور تولید کند چشمه نور نامیده می شود یکی از منابع طبیعی نور، خورشید است که منبع اصلی نور و گرما برای زمین است. انرژی نورانی خورشید در اثر فعل وانفعالات هسته های اتم مواد موجود در خورشید تولید می شود.از چشمه های طبیعی دیگر نور می توان ستارگان را نام برد. بعضی از موجودات زنده نظیر کرم شب تاب می توانند از خود نور کنند.مثال هایی از منابع مصنوعی نور عبارتند : از شمع،چراغ نفتی، لامپ الکتریکی و... میباشند. هر جسم داغ که به حالت التهاب رسیده باشد چشمه نور است.

در برخی از پدیده ها، نور رفتار موجی دارد و در بعضی از پدیده ها مانند پدیده ی فتوالکتریک (خروج الکترون از یک ماده در اثر تابش نور به آن ) نور رفتار ذره ای دارد،یعنی نور،ااز ذره هایی به نام فوتون تشکیل شده است.می دانید همه مواد از اتم  تشکیل شده اند. هنگامی که اتم ها انرژی جذب می کنند مثلا با گرم شدن،انرژی جذب شده را تششع می کنند. این انرژی تششع از ذره های به نام فوتون تشکیل  شده است. هم اتم ممکن است یک فوتون گسیل کند و مجموعه ای از اتم ها جریانی از فوتون ها را در تمام جهات گسیل می کنند.


دیدگاه های این نوشته : 5
جمعه 17 خرداد 1392 , ساعت : 05:59 ب.ظ
باسلام وبلاک زیبایی دارید .از شما خواهش می کنم کد متحرک وبلاک برام پست کنید موفق باشید .
امتیاز: 0 0
سه‌شنبه 27 دی 1390 , ساعت : 07:24 ب.ظ
salam matlabet00n khili khobeh mamnoon
امتیاز: 0 0
دوشنبه 7 آذر 1390 , ساعت : 10:30 ب.ظ
سلام دوست گرامی
وب پر باری دارید،بسیار عالیست
امتیاز: 0 0
دوشنبه 16 آبان 1390 , ساعت : 08:18 ق.ظ
آقای شیردل مطالبتون خیلی مفید بودند. ممنون
امتیاز: 0 0
پاسخ:
ممنو از نظر لرزشمندتان
چهارشنبه 11 آبان 1390 , ساعت : 11:52 ق.ظ
مرسی خوب بود
امتیاز: 0 0
برای نمایش آواتار خود در این وبلاگ در سایت Gravatar.com ثبت نام کنید. (راهنما)

نام :
ایمیل :
وب/وبلاگ :
ایمیل شما بعد از ثبت نمایش داده نخواهد شد